یائسگی در واقع توقف دائمی قاعدگی است که در نتیجه از دست دادن عملکرد تخمدان ناشی می شود. این اتفاق در واقع نشان دهنده پایان عمر باروری زن است. در زمان یائسگی تخمدان ها حاوی فولیکول های بسیار کمی هستند. اندازه آنها کاهش یافته است و بیشتر از فولیکول های کوچک شده، برخی سلول های بینابینی و بافت فیبری تشکیل شده است. تولید استروژن تا 80 درصد یا بیشتر کاهش می یابد و این به همراه از بین رفتن فولیکول ها منجر به افزایش قابل توجهی در ترشح هورمون لوتئینیزه کننده (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) می شود. در این زمان دوره های قاعدگی ممکن است به طور ناگهانی متوقف شود یا ممکن است برای یک سال یا بیشتر قبل از قطع شدن نامنظم باشد. با ما تا انتهای مقاله همراه باشید تا بیشتر در مورد یائسگی بدانید.
یائسگی و علائم آن
یائسگی به قطع کامل قاعدگی های یک خانم گفته می شود که در سنین بین ۴۵ تا ۵۵ سال ممکن است اتفاق بیفتد. قطع قاعدگی قبل از سن ۳۵ سال را یائسگی زودرس تعریف کرده و یک سری مشکلاتی به دنبال یائسگی و کاهش شدید هورمون های استروژن و پروژسترون برای فرد ایجاد می شود. از جمله این مشکلات پوکی استخوان، افزایش ریسک پوکی استخوان به علت کاهش هورمون استروژن، خشکی پوست و کاهش شدید کلاژن که به مرور بعد از یائسگی در اکثر قسمت های پوست و مخاط به ویژه در قسمت پوست ناحیه تناسلی و واژن اتفاق می افتد، گرگرفتگی، بی قراری، تعریق، تپش قلب که آن هم به خاطر کاهش هورمون استروژن و افزایش بعضی از هورمون های هیپوفیزی است.
یائسگی طبیعی
یائسگی طبیعی زمانی اتفاق می افتد که هیچ عامل پزشکی یا جراحی باعث بوجود آمدن آن نشود. فرآیند یائسگی طبیعی طی سه مرحله انجام می شود:
- پیش یائسگی
این مرحله معمولا چند سال قبل از یائسگی تجربه می شود. در این دوره سطح استروژن بتدریج در تخمدان ها کاهش پیدا می کند. این دوره تا زمان یائسگی کامل ادامه دارد. میزان استروژن در دو سال قبل از یائسگی به سرعت افت می کند. در این دوره اکثر خانم ها علائم یائسگی را تجربه می کنند.
- یائسگی
در این دوره زنان معمولا به مدت یک سال قاعدگی نداشته اند. در این دوران تخمدان ها تخمک آزاد نمی کنند و بیشتر استروژن تولید می کنند.
- بعد از یائسگی
دوران پس از یائسگی معمولا به چند سال بعد از یائسگی اطلاق می شود. در این دوره علائم یائسگی از جمله گرگرفتگی در زنان کاهش پیدا می کند. اما عوارض مربوط به عدم تولید استروژن در این دوره در خانم ها با افزایش سن بیشتر می شود.
علائم یائسگی چیست؟
- گرگرفتگی جزء اولین علائمی است که زنانی که دچار یائسگی شده اند، تجربه می کنند. احساس گرمای ناگهانی در قسمت بالاتنه را گرگرفتگی می گویند که معمولا همراه با تعریق و سرخ شدن است. از دیگر علائم یائسگی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- افسردگی
- بی خوابی
- گرگرفتگی
- نامنظم بودن یا جا افتادن قاعدگی
- سردرد
- افزایش سرعت ضربان قلب
- تحریک پذیری
- نوسان خلق
- درد مفصل و عضله
- خشکی واژن
- مشکلات کنترل مثانه
- تغییر میل جنسی
- خستگی
باید گفت که همه زنان در تجربه کردن این علائم یکسان نیستند. در صورتی که دچار علائم یائسگی شدید هستید می توانید به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید.
در این باره مقاله درمان یائسگی و هورمون درمانی یائسگی را بخوانید.
کارهایی که یک خانم یائسه باید انجام دهد
- افزایش مصرف کلسیم. حتما مکمل خوراکی کلسیم باید مصرف شود و سایر کارهایی که برای کاهش ریسک پوکی استخوان انجام می شود. از جمله افزایش کلسیم خوراکی، ورزش و مکمل کلسیم
- خانمی که یائسه شده است باید یکسری معاینات دوره ای و غربالگری از نظر بیماری های قلب و عروق و چربی خون داشته باشد. این غربالگری برای خانم های یائسه باید مرتب بررسی شوند و به صورت سالیانه این موارد را چک کند.
- یکسری درمان ها برای خشکی واژن و سوزش و علائمی که ممکن است در ناحیه تناسلی احساس کنند، وجود دارد.
- لیزر یکی از بهترین و کم خطر ترین راه برای از بین بردن آتروفی و خشکی واژن است و همچنین درمان های دارویی که شامل هورمون های موضعی استروژن و کرم هایی که حالت خشکی را برطرف کنند، است.
آیا مردان هم دچار یائسگی می شوند؟
اصطلاح یائسگی مردانه گاهی اوقات برای توصیف کاهش عملکرد جنسی مردانه که در نتیجه افزایش سن و اختلال در عملکرد بیضه ها اتفاق می افتد، استفاده می شود. این اتفاق منجر به کمبود تستوسترون در مردان می شود. این فرآیند به عنوان هیپوگنادیسم دیررس یا آندروپوز شناخته می شود. یائسگی در مردان ممکن است از سن 40 سالگی شروع شود. برخلاف یائسگی در زنان، هیپوگنادیسم دیررس در مردان به تدریج رخ می دهد و سطح تستوسترون در طی سالیان متمادی کاهش می یابد. علائم شامل کاهش میل جنسی، خستگی، افسردگی و اختلال نعوظ از جمله نشانه های یائسگی مردان است. علائم ممکن است در ابتدا نامحسوس باشد و از این رو این وضعیت ممکن است برای سال ها مورد توجه قرار نگیرد.
پیامدهای بیماری زا یائسگی
پیامدهای مهم یائسگی عبارتند از کاهش جزئی توده استخوانی، پوکی استخوان در زنان، کاهش شدید توده استخوانی می باشد. در زنان (و مردان) تراکم استخوان در حدود 30 سالگی به حداکثر می رسد، پس از آن به تدریج کاهش می یابد، کاهش تراکم استخوان با کاهش تولید استروژن و سایر هورمون های جنسی در شروع یائسگی همراه است. یکی دیگر از پیامدهای مهم یائسگی افزایش خطر بیماری قلبی است. افزایش خطر بیماری های قلبی عروقی مانند آترواسکلروز، یک بیماری مزمن که بر شریان ها تأثیر می گذارد، به کاهش سطح استروژن نسبت داده می شود که منجر به افزایش غلظت کلسترول و تری گلیسیرید و تغییر در عملکرد عروق و تولید فاکتورهای لخته شدن خون می شود.
درمان یائسگی زودرس و کاهش عوارض یائسگی
تجویز استروژن برای درمان بسیاری از مشکلات مرتبط با یائسگی از جمله گرگرفتگی، آتروفی سینه، خشکی واژن و علائم روانی موثر است. استروژن برای افزایش میل جنسی نیز موثر است. علاوه بر این، استروژن تراکم استخوان را افزایش می دهد و در نتیجه خطر شکستگی را کاهش می دهد. استروژن درمانی را می توان به صورت خوراکی یا مالشی بر روی پوست یا واژن استفاده کرد. استروژنی که روی پوست اعمال میشود، جذب گردش خون میشود و تأثیراتی در سراسر بدن دارد. استروژنی که به واژن زده می شود به خوبی جذب نمی شود و بیشتر روی بافت های موضعی آن اثر می گذارد. به دلیل خطرات خونریزی نامنظم واژینال و سرطان رحم، هر زنی که هیسترکتومی (برداشتن رحم) انجام نداده است، باید پروژسترون نیز دریافت کند. این دو هورمون معمولاً به طور مداوم با هم داده می شوند که منجر به آتروفی رحم می شود. این هورمون ها همچنین می توانند به صورت چرخه ای تجویز شوند. تجویز استروژن در بیشتر مواقع و به مدت 7 تا 10 روز در هر ماه می باشد. در این صورت اغلب پس از قطع پروژسترون، خونریزی واژینال اتفاق می افتد.
عوارض استروژن درمانی
اگرچه استروژن درمانی باعث کاهش غلظت کلسترول می شود، به نظر نمی رسد که فراوانی بیماری های قلبی عروقی را کاهش دهد و در واقع ممکن است خطر ابتلا به آن را افزایش دهد. استروژن درمانی خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش می دهد که در صورت تجویز استروژن همراه با پروژسترون می توان از آن جلوگیری کرد. این درمان همچنین خطر ابتلا به سرطان سینه را کمی افزایش می دهد.
کلام آخر
یائسگی یکی از مراحل طبیعی زندگی زنان می باشد. در صورت آگاهی از علائم می توان دوران یائسگی را با آرامش بیشتری سپری نمود. برای اطمینان و داشتن آرامش ضروری است که تحت نظر متخصص زنان در شیراز باشید و به صورت دوره ایی چکاپ های منظم داشته باشید.